Geschiedenis van Koninklijke Sterrenwacht van België



1823 België maakt deel uit van het Koninkrijk der Nederlanden onder koning Willem I van Oranje. Adolphe Quetelet (1796-1874), doctor in de wetenschappen aan de jonge universiteit van Gent, stelt aan de minister van Openbaar Onderwijs, A.R. Falck, voor om te Brussel een Sterrenwacht op te richten.

1826 Op 8 juni 1826 tekent Willem I, koning der Nederlanden, het Koninklijk besluit ter oprichting van een Sterrenwacht te Brussel. De bouw van de Sterrenwacht aan de Schaarbeekse Poort (Sint-Joost-ten-Node) begint in 1827. Het duurde nog geruime tijd vooraleer de Sterrenwacht met sterrenkundige instrumenten werd uitgerust. Met de meteorologie, een wetenschap die toen nog op het programma van de meeste sterrenwachten stond, kon men al snel aanvangen.

1828 Op 9 januari 1828 wordt Adolphe Quetelet tot astronoom benoemd (met ingang van 1 april 1828), maar de bouw van de Sterrenwacht kent veel vertraging.

1830 Tijdens de Belgische Revolutie wordt er in en rondom de Sterrenwacht gevochten, maar ook na de revolutie blijft de sterrenwacht bestaan. Adolphe Quetelet wordt op 8 december 1830 in zijn functie als directeur bevestigd door de Voorlopige Regering. Pas in 1832 konden de wetenschappelijke activiteiten van de Sterrenwacht van start gaan.

1833 De onderbroken reeks van klassieke meteorologische waarnemingen begint. In 1841 start men ook met magnetische waarnemingen (declinatie en inclinatie) en in 1842 met de actinometrische waarnemingen (waarnemingen i.v.m. straling).

De bibliotheek van de Sterrenwacht is de eerste vakbibliotheek van België, hoewel de middelen voor de directeur Adolphe Quetelet zeer beperkt waren. Later, vooral onder de tweede directeur van de Sterrenwacht, J.-C. Houzeau (1820-1888) breidde de bibliotheek erg uit. In 1880 waren er meer dan 10000 boeken. De bibliotheek telt nu een zeer groot aantal werken, zowel de meest recente tijdschriften als oorspronkelijke uitgaven van beroemde wetenschappers, zoals Copernicus, Kepler, Galilei, Newton, Mercator en vele andere.

1834 Het gebouw van de Sterrenwacht van Brussel aan de Schaarbeekse poort is eindelijk volledig klaar en de instrumenten, zoals de muurcirkel en de equatoriaalkijker kunnen in gebruik genomen worden.

     

1839 Leopold I richt de "Koninklijke Sterrenwacht van Brussel" op.

1844 Begin van de waarnemingen van de luchtelektriciteit. België was een van de eerste landen waar men zich officieel met meteorologie bezighield. Quetelet was vrij vlug tot de bevinding gekomen dat de meteorologische en geofysische waarnemingen slechts zin hebben als zij gelijktijdig worden uitgevoerd op internationale schaal. Hij was dan ook een pionier op het gebied van de nauwe samenwerking tussen de verschillende nationale meteorologische diensten

1878 De eerste meting van een dubbelster aan de sterrenwacht wordt uitgevoerd. Men gebruikte de Cooke-Mertz equatoriaalkijker met lensdiameter van 38cm en de daaraan bevestigde micrometer.

1876 Jean-Charles Houzeau wordt de nieuwe directeur van de Sterrenwacht. Adolphe Quetelet, die in 1874 overleden was, werd eerst nog opgevolgd door zijn zoon Ernest Quetelet.
Jean-Charles Houzeau begon dadelijk plannen te maken voor het overbrengen van de Sterrenwacht van Sint-Joost-ten-Node naar Ukkel en om de sterrenkunde te scheiden van de meteorologie. Dankzij het feit dat de regering hem een belangrijk budget ter beschikking had gesteld, kon hij het personeel verviervoudigen en de wetenschappelijke apparatuur volledig vernieuwen.

1876 1 september: Het eerste weerbulletin wordt gemaakt. Het is gebaseerd op de analyse van synoptische kaarten.

1882 Houzeau organiseerde de eerste Belgische sterrenkundige expeditie . Twee groepen waarnemers werden uitgezonden respectievelijk naar Santiago in Chili en naar San Antonia in Texas. Het doel van deze expedities was het waarnemen van de overgang van Venus over de zon om zo de afstand aarde-zon nauwkeuriger te bepalen.

1883 Houzeau biedt zijn ontslag aan als directeur van de Sterrenwacht. In zijn afscheidsbrief staat o.m.: "Er bestaat in Europa geen enkele instelling waar zo gevarieerde studies, die in wezen dikwijls dan nog gans verschillend zijn, onder één bestuur zijn samengebracht. Hoe meer de tijd verliep, hoe minder ik mij bekwaam achtte al deze verschillende wetenschappen te kennen." Houzeau wordt opgevolgd door François Folie.

1887 De Sterrenwacht geeft voor de eerste keer een stercatalogus uit. Deze bevat 10792 sterren en is gebaseerd op waarnemingen tussen 1857 en 1878.

1890-1891 De sterrenwacht wordt overgebracht naar Ukkel. De werken waren al in 1883 begonnen, maar door de directeurswissel was er wel enige vertraging. De toestellen werden in 1890 overgebracht, nadat een tijdlang simultane waarnemingen waren verricht tussen de oude en de nieuwe sterrenwacht.

De "Koninklijke Sterrenwacht van Brussel" wordt dan ook "Koninklijke Sterrenwacht van België".

1892 "De wet betreffende de wettelijke tijd in België" wordt gepubliceerd en treedt op 1 mei 1892 in werking.

1897 Bij het heengaan van Folie was België het enige land in Europa waar de sterrenkunde en de meteorologie nog onder éénzelfde bestuur verenigd waren. De toenmalige regering, die niet wou ingaan op de idee van de scheiding van deze twee wetenschapsdomeinen, aanvaardde de volgende gebrekkige oplossing: de sterrenkunde en de meteorologie zouden onder de bevoegdheid van de Sterrenwacht blijven, als twee afzonderlijke diensten, die elk onder het bestuur van een wetenschappelijk directeur zouden vallen. De wetenschap ging er echter niet op vooruit, vooral de meteorologie niet, die stiefmoederlijk werd behandeld.

1898 A. Lancaster wordt de nieuwe directeur van de Meteorologische Dienst van de Sterrenwacht.

1900 Georges Lecointe wordt tot nieuwe directeur van de Sterrenwacht benoemd.

1901 Begin van het continu registreren van de seismologische activiteit in België.

1904 De Meteorologische Dienst gaat deelnemen aan de internationale lancering van peilballons. Na eerdere lanceringen elders (Spa, …) wordt de eerste peilballon in Ukkel opgelaten op 5 april 1906. België was het tiende land dat deelnam aan de internationale lanceringen van peilballons. Vanaf 1909 zullen de peilballons op geregelde tijdstippen gelanceerd worden.

1907 De Sterrenwacht neemt deel aan het internationale project ter verwezenlijking van de Hemelkaart. Een speciale telescoop wordt hiervoor aangeschaft. De sterrenwacht zal ook aan een tweede soortgelijk project meewerken: de Fotografische Catalogus. Tot in 1964 worden hiervoor fotografische opnamen van de hemel gemaakt.

1912 Oprichting van het "Bureau International de l'Heure" welke een tijdschaal geeft op 0.05 seconde nauwkeurig

1913 Op 31 juli wordt de Meteorologische Dienst van de Sterrenwacht een autonome instelling onder de naam Koninklijk Meteorologisch Instituut van België en Jean Vincent wordt er de eerste directeur van. Met uitzondering van de seismologie en de gravimetrie, die onder de bevoegdheid van de Sterrenwacht bleven, omvatten de opdrachten die aan het KMI werden toevertrouwd al de disciplines die op dat ogenblik deel uitmaakten van de meteorologie en de aardfysica. Dat was niet uitzonderlijk: dergelijke toestand bestond reeds en bestaat nog steeds in vele landen, zoals Groot-Brittannië en Nederland. Informatie over het KMI vindt u op hun website (http://www.meteo.be ) en voor de verdere geschiedenis van dit instituut kan u terecht op hun geschiedenispagina's.

1916 Invoering voor de eerste maal van een zomertijd in het bezet gedeelte van het land.

1918 Ingevolgde de Belsuit-Wet van 4 maart wordt de Koning gemachtigd de wettelijke tijd te wijzigen; de zomertijd wordt voor de eerste maal toegepast in onbezet België

1925 Paul Stroobant volgt Lecointe op als directeur van de Sterrenwacht.

Hij kan verschillende nieuwe instrumenten aankopen, onder andere een meridiaancirkel van 19 cm opening.

De definitie van GMT wordt gewijzigd; de GMT-dag begint om middernacht en niet meer op de middag. De internationale Astronomische Unie beveelt de benaming "Universele Tijd" (UT) aan en vraagt het gebruik van GMT op te geven.

1936 Eugène Delporte wordt de nieuwe directeur van de Sterrenwacht.

Hij was zelf een zeer bedrijvig waarnemer. Hij ontdekte meer dan 40 kleine planeten en een komeet.


 

1941De astronoom Delporte ontdekt samen met collegae Daniel du Toit (Zuid-Afrika) en Grigory Neujmin (USSR) een komeet. Het wordt de eerste van vier kometen die met de Dubbele Astrograaf te Ukkel zullen ontdekt worden. Kometen krijgen als naam deze van hun (onafhankelijke) ontdekkers en deze komeet, die om de 6 jaar terug verschijnt, kreeg de naam du Toit-Neujmin-Delporte. De andere te Ukkel ontdekte kometen zijn de komeet Arend (1951), de komeet Arend-Rigaux (1951) en de zeer spectaculaire en beroemde Arend-Roland (1956).

  

1955 De atomaire tijdsschaal wordt ingevoerd. Deze tijd wordt gebaseerd op de trillingsfrequenties van moleculen (ammoniak, …) of op de overgang tussen energietoestanden van atomen (cesium, rubidium, …)


 

1955 De astronoom Arend en zijn assistent Roland ontdekken een komeet.

1956 Het radioastronomisch waarnemingsstation in Humain (provincie Luxemburg) begint met de radiowaarnemingen van de zon (KSB) en het Centrum voor Geofysica te Dourbes wordt ingehuldigd.

1957 Aanvang van het ontwerp en de bouw van gravimetrische instrumenten en het begin van de gravimetrische waarnemingen door de geofysici van de Sterrenwacht. Installatie van een automatische equatoriale tafel voor het continu waarnemen van de zon ter gelegenheid van het Internationaal Geofysisch Jaar 1957.

1959 Begin van de metingen van de aardgetijden met de Verbaandert-Melchior-horizontale slingers aan de KSB. Deze metingen hebben het bestaan aangetoond van bewegingen van de vloeibare kern van de aarde in resonantie met de aardgetijden.

  

1964 Op 25 november wordt de dienst Aëronomie van het Koninklijk Meteorologisch van België een onafhankelijke wetenschappelijke instelling: Het Belgisch Instituut voor Ruimte-Aëronomie (BIRA) De bevoegdheden worden omschreven als " de taken van onderzoek in het domein van de ruimte-aëronomie, namelijk die taken, waarvan het volbrengen de kennis vereist van de gegevens, bekomen door middel van raketten en kunstmanen in het kader van de fysica en de chemie van de hoge atmosfeer en van de buiten-atmosferische ruimte". Over dit instituut vindi u info op hun webpagina's: http://www.oma.be/BIRA-IASB/

De eerste directeur wordt M. Nicolet. Hij had in 1961 als eerste het bestaan van een heliumgordel omheen de aarde aangetoond.

1967 België ratificeert het "Verdrag tot oprichting van een Europese organisatie voor astronomisch onderzoek in het zuidelijk halfrond". Hierdoor kunnen de astronomen van de Sterrenwacht gebruik maken van de infrastructuur van deze organisatie, bekend als ESO (European Southern Observatory) en in ideale omstandigheden waarnemingen in het zuidelijk halfrond verrichten.

1968 De eerste atoomklok te Ukkel.

1972 Eerste metingen van navigatiesatellieten vanuit Ukkel, waardoor plaatsbepaling met een nauwkeurigheid van 30 cm mogelijk wordt. De sterrenwacht wordt opgenomen in het wereldnet TRANET.

  

1973 De Sterrenwacht begint aan de realisatie van een wereldprofiel van aardgetijden met behulp van verplaatsbare gravimeters.

1977 De drie instituten krijgen een gemeenschappelijk rekencentrum.

1981 Paul Melchior wordt directeur van de Sterrenwacht.


1981 Het Sunspot Index Data Center wordt in Ukkel geïnstalleerd. Waarnemingen van de zonnevlekkenaantallen van heel de wereld worden er ontvangen, geïnterpreteerd en verspreid.  

1983 8 november: De aardbeving met epicentrum in Luik en met een sterkte van 5 op de schaal van Richter wordt door de Ukkelse seismologen geregistreerd en ter plaatse bestudeerd.

1991 Dr. Paul Pâquet wordt directeur van de Sterrenwacht.

1992 13 april: De aardbeving met een sterkte van 5,8 op de schaal van Richter en epicentrum in de buurt van Roermond wordt ook in België gevoeld. De wetenschappers van de Sterrenwacht verrichten onderzoek ter plaatse.

1996 Opendeurdagen lokken een grote massa bezoekers.

  

1999 11 augustus: De totale zonsverduistering, die in het zuiden van België ook als totale verduistering zichtbaar was en in de rest van België als gedeeltelijke verduistering, kent een zeer grote belangstelling. De instituten te Ukkel kunnen dankzij extra inspanningen de zeer grote vraag om inlichtingen verwerken.

2002 Dr. Roland Verbeiren wordt directeur a.i. van de Sterrenwacht.
 

2005 De Sterrenwacht werkt mee aan diverse nationale tentoonstellingen in het kader van 175 jaar België
 

©2006 KSB - Last update: 1/02/2007 11:42
NL | FR | EN